Internet

Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Itr
39 Y Układ okresowy pierwiastków
Itr
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Itr, Y, 39
Grupa, okres, blok	3 (IIIB), 5, d
Właściwości metaliczne	metal przejściowy
Właściwości atomowe Masa atomowa 88,90585 u Promień atomowy 180 (obl. 212) pm Promień walencyjny 162 pm Konfiguracja elektronowa [Kr]4d15s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 9, 2 Elektroujemność 1,22 (Pauling) 1,11 (Allred) Stopień utlenienia 3 Właściwości kwasowe tlenków słabo zasadowe
Właściwości fizyczne Stan skupienia stały Gęstość 4472 kg/m3 Kolor srebrzystoszary Temperatura topnienia 1799 K 1525,85 °C Temperatura wrzenia 3609 K 3335,85 °C Objętość molowa 19,88×10-6 m3/mol Ciepło parowania 363 kJ/mol Ciepło topnienia 11,4 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 5,31 Pa (1799 K) Prędkość dźwięku 3300 m/s
Pozostałe dane Ciepło właściwe 300 J/(kg*K) Konduktywność 1,66×106 S/m Przewodność cieplna 17,2 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 600 kJ/mol II. 1180 kJ/mol III. 1980 kJ/mol IV. 5847 kJ/mol V. 7430 kJ/mol VI. 8970 kJ/mol VII. 11190 kJ/mol VIII. 12450 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 87Y {syn.} 3,35 dni w.e. 87Sr 88Y {syn.} 106,6 dni β+ 88Sr 89Y 100% stabilny izotop z 50 neutronami 90Y {syn.} 2,67 dni β- 2,28 90Zr 91Y {syn.} 58,5 dni β- 1,54 91Zr
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Itr (Y, łac. ytrium) – pierwiastek chemiczny, metal z bloku d układu okresowego.

Posiada 32 izotopy z przedziału mas 80-99. Trwały jest tylko jeden – izotop 89, który stanowi 100% naturalnego składu tego pierwiastka. Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 30 ppm, w postaci minerału ksenotymu.

Tworzy złożone wodorki, tlenki, fluorki i wodorotlenek. Wodorki itru są stosowane jako bardzo silne środki redukujące. Nie ma znaczenia biologicznego, jest podejrzewany o rakotwórczość.

[edytuj] Charakterystyka

W formie czystej itr jest srebrzystoszarym, stosunkowo stabilnym na powietrzu metalem. Na jego powierzchni tworzy się trwała warstwa tlenków, tak jak to jest w przypadku glinu (pasywacja). Jego własności chemiczne przypominają magnez. Jest łatwopalny, ale nie ulega samorzutnej reakcji z tlenem. Z wodą reaguje dość powoli z utworzeniem wodorotlenku. Wióry itru zapalają się na powietrzu gdy temperatura przekroczy 400 °C

[edytuj] Historia odkrycia

Został odkryty w roku 1789 przez Johana Gadolina w Finlandii, wyodrębniony przez Friedricha Wöhlera w roku 1828. Jest to jeden z czterech pierwiastków, których nazwy zostały utworzone od szwedzkiej miejscowości Ytterby (poza itrem są to erb, iterb, terb).

[edytuj] Zastosowanie

• Stosowany jest jako dodatek do luminoforów w kineskopach
• Lampy ze stopu itru z wolframem są stosowane w rentgenografii.
• Niektóre stopy itru mają własności nadprzewodnikowe.
• Stosowany jako katalizator przy polimeryzacji etenu.
• Tlenek itru używany jest do stabilizacji sześciennej formy cyrkonii, np. w jubilerstwie
• Radioaktywny izotop ⁹⁰Y stosowany jest w zabiegu synowektomii radioizotopowej stawów^[1].

Przypisy

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Itr