Internet

Wiersz saturnijski (łac. versus Saturnius) to najstarsza i prawdopodobnie jedyna oryginalnie italska miara wierszowa (metrum). Wszystkie inne klasyczne metra łacińskie pochodzą z Grecji.

Nazwę swą wiersz saturnijski zawdzięcza starożytnemu przekonaniu, iż jest tak stary, że w chwili jego powstania władcą świata był nie Jowisz, ale jeszcze Saturn. Wierszem tym napisano najstarsze poematy łacińskie, jak Odyseję Lucjusza Liwiusza Andronika (przekład z Homera), Bellum Poenicum Newiusza itp. oraz pewną liczbę epigramów, głównie nagrobnych (epitafiów).

Z wierszem saturnijskim zrywa ostatecznie Enniusz wprowadzając na to miejsce heksametr daktyliczny jako wiersz kanoniczny dla epiki. Wyparty z literatury versus Saturnius pozostaje przez pewien czas metrum ludowym, ale w ostatecznym rozrachunku zastępuje go w tej roli senar jambiczny.

Ponieważ wiersz saturnijski wyszedł z użycia stosunkowo wcześnie, a poeci klasyczni, zwłaszcza Horacy, darzyli go niekłamaną odrazą, niewiele przeto się zachowało spisanych w tym metrum linijek. Szczupły materiał badawczy nie pozwala nawet na stwierdzenie z całą pewnością, czy jest to metrum iloczasowe, czy akcentuacyjne.

Starożytni filologowie i gramatycy traktowali wiersz saturnijski jako metrum iloczasowe i starali się za pomocą różnych teorii wyprowadzić go z któregoś ze znanych im metrów greckich. Współcześnie twierdzenia te raczej się odrzuca skłaniając się do opinii, że wiersz saturnijski jest metrum czysto italskim o charakterze akcentuacyjnym (iloczas nie odgrywa w nim żadnej lub prawie żadnej roli).

Przykład z nagrobka Scypiona Barbatusa:

    /    /         /    /    |    /    /        /  
Subegit omne<m> Loucana<m>   |   opsidesque abdoucit

Przykład z Newiusza (uważany za "wzorcowy" versus Saturnius):

    /     /      /         /  /   /
Malum dabunt Metelli // Naevio poetae